Anadili Türkçe olmayan okul öncesi dönem çocuklara yönelik Türkçe etkinliklerinin geliştirilmesi: Bir ihtiyaç analizi çalışması
Özet
Bu çalışmada, anadili Türkçe olmayan 60-72 aylık çocukların dil, sosyal ve problem çözme becerilerini desteklemeye yönelik Türkçe etkinliklerini planlama sürecinde öğretmen ihtiyaçlarını belirlemek amaçlanmıştır. Bu çalışma temel nitel araştırma deseni çerçevesinde yürütülmüş olup öğretmen görüşlerine dayalı bir ihtiyaç analizi çalışmasıdır. Araştırmanın çalışma grubu ölçüt örnekleme yoluyla belirlenmiş olup Millî Eğitim Bakanlığına bağlı anasınıflarında görev yapan ve sınıfında anadili Türkçe olmayan çocuklar bulunan 10 okul öncesi öğretmeninden oluşmaktadır. Veriler odak grup görüşmesi aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin çözümlenmesinde içerik analizi kullanılmıştır. MAXQDA ile gerçekleştirilen analiz sonucunda elde edilen temalar iki uzman tarafından incelenmiş ve kodlayıcılar arası yüksek uyum sağlanmıştır. Bulgular, öğretmenlerin Türkçe etkinliklerini planlama sürecinde özellikle alıcı ve ifade edici dil becerilerini destekleme, sosyal uyumu güçlendirme, öz düzenleme, özgüven gelişimini destekleme ile problem çözme becerilerini geliştirmeye yönelik yapılandırılmış etkinliklere ihtiyaç duyduklarını göstermektedir. Sonuçlar, anadili Türkçe olmayan çocukların bulunduğu sınıflarda Türkçe etkinliklerinin bütüncül pedagojik bir araç olarak ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Referanslar
Aleksić, G. ve García, O. (2024). A multilingual preschooler’s school belonging: the role of translanguaging Pedagogy, Journal of Language, Identity and Education, doi: 10.1080/15348458.2024.2419016.
Altun, D. ve Tantekin Erden, F. (2016). Okul öncesi öğretmen adaylarının erken okuryazarlık ile ilgili görüşleri ve staj uygulamaları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 17(1), 241-261.
Amaç, Z. (2023). Sınıf öğretmenlerinin kapsayıcı eğitim ve uygulamalarına ilişkin görüşleri (Yayımlanmamış doktora tezi). Dicle Üniversitesi, Diyarbakır.
Aral, N., ve Baran, G. (2011). Çocuk gelişimi. Ankara: Ya-Pa Yayıncılık.
Arslan, A. ve Dilci, T. (2018). Çocuk oyunlarının çocukların gelişim alanlarına yönelik etkilerinin geçmiş ve günümüz bağlamında incelenmesi (Sivas ili örneklemi). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28(1),47-59.
Bayrakdar, E. ve Maltepe, S. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde akran değerlendirmenin konuşma becerisine etkisi. Aydın TÖMER Dil Dergisi, 6(1). 1-23. doi: 10.17932/IAU.TOMER.2016.019/tomer_v06i1001.
Bodrova, E., ve Leong, D. J. (2007). Tools of the mind: The Vygotskian approach to early childhood education. (2nd ed.). Upper Saddle River: Pearson Merrill Prentice Hall. 0-13-027804-1.
Braun, V. ve Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide. London: Sage Publications.
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Cambridge: Harvard University Press.
Bronfenbrenner, U. (1986). Ecology of the family as a context for human development. Developmental Psychology, 22(6), 723-742.
Brown, J. D. (2016). Introducing needs analysis and English for specific purposes. New York: Routledge.
Bruner, J. (1983). Child’s talk: Learning to use language. New York: Norton.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri (20. Baskı). Ankara: Pegem.
Cummins, J. (2000). Language, power and pedagogy: Bilingual children in the crossfire. England: Multilingual Matters.
Creswell, J. W. ve Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Thousand Oaks: Sage Publications.
Çınar, O., Hatunoğlu, A. ve Hatunoğlu, Y. (2009). Öğretmenlerin problem çözme becerileri. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 215-226.
De Palma, R. (2006). “There wasn’t a conversation going on”: How classroom norms can short-circuit language learning. International Journal of Learning.12(6), 197-206.
Durualp, E., ve Aral, N. (2010). Altı yaşındaki çocukların sosyal becerilerine oyun temelli sosyal beceri eğitiminin etkisinin incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(39), 160-172. https://izlik.org/JA28UR45UW.
Düzen, N. ve Dinçer, F.Ç. (2021). Anadili Türkçe olan ve olmayan okul öncesi dönem çocuklarının erken okuryazarlık becerilerinin değerlendirilmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(32), 573-600.
Dowdall, N., Melendez-Torres, G. J., Murray, L., Gardner, F., ve Hartford, L. (2020). Shared picture book reading interventions for child language development: A systematic review and meta-analysis. Child Development, 91(2), e383-e399.
Ergül, C., Sarıca, A. D., ve Akoğlu, G. (2016). Etkileşimli kitap okuma: dil ve erken okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesinde etkili bir yöntem. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 17(02), 193-206. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.246307.
Ersoy, Ö., Kandır, A., Ömeroğlu, E., Tezel Şahin, F. ve Turla, A. (2007). Okul öncesi eğitimde drama teoriden uygulamaya. Ankara: Kök Yayıncılık.
Espinosa, L. M. (2022). Getting it right for young children from diverse backgrounds: Applying research to improve practice with dual language learners (2nd ed.). Boston: Pearson.
Eti, İ., ve Aktaş Arnas, Y. (2016). Hikâye temelli yaratıcı drama etkinliklerinin dört yaş grubu çocukların ifade edici dil gelişimine etkisi. Yaratıcı Drama Dergisi, 11(1), 17-32.
Fleer, M. (2021). Conceptual playworlds: The role of imagination in early childhood education. London: Routledge.
Fleer, M. (2022). How conceptual playworlds create different conditions for children’s development across cultural age periods-a programmatic study overview. New Ideas in Child and Educational Psychology. 2(1), 1-2.
García, O., ve Wei, L. (2014). Translanguaging: Language, bilingualism and education. New York, NY: Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9781137385765.
Genesee, F., Paradis, J., ve Crago, M. (2004). Dual language development and disorders: A handbook on bilingualism and second language learning (3rd ed.). Baltimore, MD: Brookes Publishing.
Guest, G., Bunce, A., ve Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59-82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903.
Güçlü, N. (2003). Lise müdürlerinin problem çözme becerileri. Milli Eğitim Dergisi, 160, 272-300.
Gülay Ogelman, H., ve Sarı, B. (2024). Küçük çocukların akran ilişkilerini desteklemek. Studies in Educational Research and Development, 8(1), 37-57.
Güven, N. ve Bal, S. (2000). Dil gelişimi ve eğitimi. İstanbul: Epsilon Yayıncılık.
Hoff, E. (2014). Language development (5th ed.). Belmont: Wadsworth.
Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
Kelin, D. A. (2007). The perspective from within: Drama and children’s literature. Early Childhood Education Journal, 35(3), 277-284.
Kızıltaş, Y. (2021). İki dilli öğrencilerin ikinci dil ediniminde etkili olan faktörler ve dezavantajlı gruplara dönüşmeleri: kuramsal ve derleme bir çalışma, Trakya Eğitim Dergisi,11(2), 1012-1036.
Kirsch, C., ve Duarte, J. (2020). Multilingual approaches for teaching and learning. From acknowledging to capitalising on multilingualism in european mainstream education. New York: Routledge.
McAfee, O., Leong, D., ve Bodrova, E. (2016). Assessing and guiding young children’s development and learning. (6th ed.). Boston: Pearson.
Meisels, S. J., Jablon, J. R., Dichtelmiller, M. L., ve Marsden, D. B. (2013). Work sampling in the classroom: A teacher’s manual (5th ed.). Upper Saddle River: Pearson.
Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
Miles, M. B., ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Thousand Oaks: Sage Publications.
Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli okul öncesi öğretim programı. Ankara: MEB Yayınları.
Nation, I. S. P., ve Macalister, J. (2010). Language curriculum design. New York: Routledge.
National Association for the Education of Young Children (NAEYC). (2020). Developmentally appropriate practice in early childhood programs serving children from birth through age 8 (4th ed.). Washington: NAEYC.
Noble, C., Sala, G., Peter, M., Lingwood, J., Rowland, C., ve Gobet, F. (2019). The impact of shared book reading on children’s language skills: A meta-analysis. Educational Research Review, 28, 100290.
OECD. (2021). Education at a glance 2021: OECD indicators. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/b35a14e5-en.
Ünüvar, P. (2025). Türkiye’de erken çocukluk eğitiminin gelişimi. İçinde S. Seven (Ed.), Erken çocukluk eğitimine giriş (s. 22-41). Ankara: Pegem Akademi.
Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd ed.). Thousand Oaks: Sage Publications.
Pekgenç, Y., ve Yılmaz, F. (2021). Sınıf öğretmenlerinin iki dilli sınıflarda yaşadığı eğitsel ve iletişimsel problemlere ilişkin görüşleri. Journal of Computer and Education Research, 9(17), 380-404. doi: 10.18009/jcer.863531
Piaget, J. (1972). The psychology of the child. New York: Basic Books.
Piştav Akmeşe, P., Işıkdoğan Uğurlu, N. ve Kayhan, N. (2023). Kapsayıcı eğitim uygulamaları yürütülen sınıflarda dil gelişimini desteklemede etkileşimli kitap okuma uygulamaları: okul öncesi öğretmeni görüşleri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,20(3), 1017-1039.
Protassova, E. ve Silkin, S. (2025). Preschool teachers for multilingual families: Interaction and language practices in early childhood education. Languages, 10(3).
Richards, J. C. (2001). Curriculum development in language teaching. Cambridge: Cambridge University Press.
Riley, J. ve Reedy, D. (2003). Communication, language and literacy: learning through speaking and listening, reading and writing. İçinde J. Riley (Ed.), Learning in the early years a guide for teachers of children 3-7. (s. 58-75). London: Paul Chapman Publishing
Rogoff, B. (1990). Apprenticeship in thinking: Cognitive development in social context. New York: Oxford University Press.
Saklan, E. ve Karakütük, K. (2022). Türkiye’deki Suriyeli eğitim çağı çocuklarının eğitim süreçleri üzerine bir çözümleme, Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,8(1), 51-76.
Saldaña, J. (2021). The coding manual for qualitative researchers (4th ed.). London: Sage Publications.
Sarıahmetoğlu, H., ve Kamer, S. T. (2021). Yabancı uyruklu öğrencilerin eğitimi ve uyumu: Sorunlar ve çözüm önerileri. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi [MSKU Journal of Education] 8(2), 612-634. doi: 10.21666/muefd.852569.
Senemoğlu, N. (2018). Gelişim, öğrenme ve öğretim: Kuramdan uygulamaya. Ankara: Anı Yayıncılık.
Shepard, L. A., Penuel, W. R., ve Pellegrino, J. W. (2018). Using learning and motivation theories to coherently link formative assessment, grading practices, and large-scale assessment. Educational Measurement: Issues and Practice, 37(1), 21-34. https://doi.org/10.1111/emip.12189.
Snow, C. E., ve Van Hemel, S. B. (2008). Early childhood assessment: Why, what, and how. Washington, DC: National Academies Press.
Su, F. Y. (2020). Okul öncesi eğitime iki dilliliğin yansımaları: Etnografik bir durum çalışması. (Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi). Kahramanmaraş: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
Şimşek Bekir, H. (2004). Almanya’da okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 5-6 yaş grubu Türk çocuklarına uygulanan dil eğitim programının dil gelişimine etkisi (Doktora Tezi). Ankara: Gazi Üniversitesi.
Şimşek Bekir, H., ve Temel, Z. F. (2006). Almanya’da okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 5–6 yaş grubu Türk çocuklarına uygulanan dil eğitim programının dil gelişim düzeyine etkisi. Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi, 18, 14-27.
Taba, H. (1962). Curriculum development: Theory and practice. New York: Harcourt, Brace & World.
Tabors, P. O. (2008). One child, two languages: A guide for early childhood educators of children learning English as a second language (2nd ed.). Baltimore: Paul H. Brookes Publishing.
Temel, Z. F., ve Şimşek Bekir, H. (2005). Erken çocukluk döneminde iki dillilik. Türk Dili, Dil ve Edebiyat Dergisi, 637, 65-72.
Tomasello, M. (2003). Constructing a language: A usage-based theory of language acquisition. Cambridge: Harvard University Press.
UNICEF. (2019). Turkey education sector analysis: Syrian refugee children. UNICEF Turkey.
Uysal, H., ve Uysal, Ç. (2019). Kapsayıcı eğitim ve öğretim süreçleri. İçinde H. Gürgür ve S. Rakap (Eds.), Kapsayıcı eğitim: Özel eğitimde bütünleştirme (ss. 131-153). Ankara: Pegem Akademi.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Cambridge: Harvard University Press.
Wang, Y., Mu, G. M., Wang, Z., Deng, M., Cheng, L., ve Wang, H. (2015). Multidimensional classroom support to inclusive education teachers in Beijing, China. International Journal of Disability, Development and Education, 62(6), 644-659. https://doi.org/10.1080/1034912X.2015.1077937.
Washington-Nortey, P. M., Zhang, F., Xu, Y., ve Spence, C. M. (2022). The impact of peer interactions on language development among preschool dual language learners: A systematic review. Early Childhood Education Journal. 50(7), 1-11.
Wasik, B. A., ve Hindman, A. H. (2020). Increasing preschoolers’ vocabulary development through a streamlined teacher professional development intervention. Early Childhood Research Quarterly, 50, 101-113.
Weisberg, D.S., Hirsh-Pasek, K., Golinkoff, R.M., Kittredge, A.K. ve Klahr, D. (2016). Guided play: principles and practices. Current Directions in Psychological Science, 25(3) 177-182.
Wortham, S. C., ve Hardin, B. (2015). Assessment in early childhood education (7th ed.). Boston: Pearson.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yavuz, Ö., ve Mızrak, S. (2016). Acil durumlarda okul çağındaki çocukların eğitimi: Türkiye’deki Suriyeli mülteciler örneği. Göç Dergisi, 3(2), 175-199.
Yazıcı, Z. (2002). Okul öncesi eğitimin okul olgunluğu üzerine etkisinin incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 155-156.
Yılmaz, D. & Güney, R. (2021). Medyanın çocuklar üzerindeki etkileri ve kullanımına ilişkin öneriler. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi,14(4), 486-494. doi: 10.46483/deuhfed.829839.
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Telif Hakkı (c) 2026 Kübra Baltacı Özcan, Prof. Dr. Hatice BEKİR, Prof. Dr. Ayşe Sanem ŞAHLI
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
