Kardeş Kıskançlığı Görülen ve Görülmeyen Ailelerdeki Ebeveyn Görüşlerinin İncelenmesi

İrem Cengiz; Hakan  Sarıçam

doi:10.24130/eccdjecs.1967202592647

Yazarlar

İrem Cengiz Sivas Cumhuriyet Üniversitesi https://orcid.org/0009-0007-6173-7048
Hakan Sarıçam Sivas Cumhuriyet Üniversitesi https://orcid.org/0000-0002-8723-1199

Özet

Bu araştırmanın temel amacı kardeş kıskançlığı belirtileri gösteren ve göstermeyen çocuğa sahip ebeveynlerin görüşlerini incelemek ve bu doğrultuda iki ebeveyn grubunun tutum ve davranışlarını karşılaştırmaktır. Çalışma nitel bir araştırma olup durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu okul öncesi eğitime devam eden en az bir kardeşe sahip olan çocukların ebeveynleri oluşturmaktadır (11 anne ve 7 baba). Araştırmada veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Veriler içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre kardeş kıskançlığı gösteren çocukların ebeveynlerinin tutum ve davranışları, kardeş kıskançlığı göstermeyen çocukların ebeveynlerin tutum ve davranışlarından farklılık göstermektedir. Ebeveyn tutum ve davranışları kardeş kıskançlığı üzerinde etkilidir. Zaman ayırmada eşitsizlik, ilginin küçük çocuğa çevrilmesi ve küçük çocuğun anneyle uyuması gibi ebeveyn tutum ve davranışlarının kardeş kıskançlığını artırdığı; eşit davranma, çocuklar arasında kıyaslama yapmama, ihtiyaçları eşit olarak karşılamaya çalışma gibi ebeveyn tutum ve davranışlarının ise kardeş kıskançlığını azalttığı sonucuna varılmıştır. Çalışmada kardeş kıskançlığı konusunda ebeveynlerin neler yapabileceği ile ilgili önerilerde bulunulmuştur.

Referanslar

Angın, E., & Erden, G. (2019). Otizm ve kardeşlik deneyimi: Kardeşlik ilişkisi ve psikolojik uyum üzerine bir derleme. Nesne, 7(14), 127–135. https://doi.org/10.7816/nesne-07-14-08 DOI: https://doi.org/10.7816/nesne-07-14-08

Aytaç Bakkaloğlu, T. M. (2021). Change and continuity in sibling relationships from childhood to emerging adulthood: A qualitative study (Yayın No. 698969) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Bilgi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Bakırcıoğlu, R. (2011). Çocuk ve ergenlerde ruh sağlığı (4.baskı). Anı Yayıncılık.

Bowes, L., Wolke, D., Joinson, C., Lereya, S. T., & Lewis, G. (2014). Sibling bullying and risk of depression, anxiety, and self-harm: A prospective cohort study. Pediatrics, 134(4), e1032–1039. https://doi.org/10.1542/peds.2014-0832 DOI: https://doi.org/10.1542/peds.2014-0832

Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2024). Bilimsel araştırma yöntemleri (35. baskı). Pegem Akademi Yayınları.

Cicchetti, C. (2016). Developmental psychopathology (4th Edt). Wiley. DOI: https://doi.org/10.1002/9781119125556

Dağcıoğlu, B. F. (2018). The effects of the new baby on the older sibling. Ankara Medical Journal, 18(3), 286-299. https://doi.org/10.17098/amj.461653 DOI: https://doi.org/10.17098/amj.461653

Donat Bacıoğlu, S. (2018). 0-6 Yaş bebeklik ve erken çocukluk dönemi uyum ve davranış problemleri. Savi Çakar, F. (Ed.), Yaşam dönemleri ve uyum sorunları içinde (3. baskı, s. 119-165). Pegem Akademi. DOI: https://doi.org/10.14527/9786053189565.04

Dunn, J. (2015). Siblings. In Grusec, J., Hastings, P. (Eds). Handbook of Socialization: Theory and Research (pp.182-201). 2nd ed . Guilford.

Er, H., & Sarıçam, H. (2016). Ebeveynlerin kardeş kıskançlığı ile ilgili görüşlerinin incelenmesi ve çözüm önerileri. V. Sakarya’da Eğitim Araştırmaları Kongresi, Sakarya, Türkiye.

Erginoğlu, E. S. (2015). Kardeş ilişkileri, anne-baba tutumları, davranış ve uyum problemlerinin bazı değişkenler açısından değerlendirilmesi (Yayın No.396152) [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Fuller, E. (2019). Influences on the sibling relationship: The relationship between attachment style and the sibling relationship, and the moderating effect of living in a household with an ill child. (Yayın No: 13877813) [Yüksek Lisans Tezi, Tufts University]. ProQuest.

Gitti, D. (2024). Okul öncesi dönem çocuklarında kardeş kıskançlığının belirlenmesi ve annelerin müdahale yöntemlerinin incelenmesi (Yayın No. 867634) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Harrist, A. W., Achacoso, J. A., John, A., Pettit, G. S., Bates, J. E., & Dodge, K. A. (2014). Reciprocal and complementary sibling interactions: Relations with socialization outcomes in the kindergarten classroom. Early Education and Development, 25(2), 202–222. https://doi.org/10.1080/10409289.2014.848500 DOI: https://doi.org/10.1080/10409289.2014.848500

Hart, S. L. (2018). Jealousy and attachment: Adaptations to threat posed by the birth of a sibling. Evolutionary Behavioral Sciences, 12(4), 263–275. https://doi.org/10.1037/ebs0000102 DOI: https://doi.org/10.1037/ebs0000102

Hart, S. L. (2020). Jealousy. In The Encyclopedia of Child and Adolescent Development (pp.1-13) https://doi.org/10.1002/9781119171492.wecad162 DOI: https://doi.org/10.1002/9781119171492.wecad162

Hart, S. L. (2024). Attachment and parent-offspring conflict. origins in ancestral contexts of breastfeeding and multiple caregiving. Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/9781009371957

Howe, N., Recchia, H., & Kinsley, C. (2023). Sibling relations and their ımpact on children’s development. Encyclpedia on Early Childhood Development, 2, 1-20.

Karaırmak, Ö., & Aydoğan, D. (2024). Bireysel psikoloji: A. Adler. Gençtanırım Kurt, D. & Çetinkaya Yıldız, E. (Ed.), Kişilik kuramları içinde (9. Baskı, s. 150-188). Pegem Akademi. DOI: https://doi.org/10.14527/9786052410356.05

Kayrak, M. E., Çaplı, M., Aksakallı, G., & Karaaziz, M. (2023). Kıskançlık duygusu ile ilgili bir derleme. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(3), 1079-1090. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1071433 DOI: https://doi.org/10.32709/akusosbil.1071433

Kolak, A. M., & Volling, B. L. (2011). Sibling jealousy in early childhood: longitudinal links to sibling relationship quality. Infant and Child Development, 20(2), 213-226. https://doi.org/10.1002/icd.690 DOI: https://doi.org/10.1002/icd.690

Kramer, L. (2014). Learning emotional understanding and emotion regulation through sibling interaction. Early Education and Development, 25(2), 160–184. https://doi.org/10.1080/10409289.2014.838824 DOI: https://doi.org/10.1080/10409289.2014.838824

Loeser, M. K., Whiteman, S. D., & McHale, S. M. (2016). Siblings' perceptions of differential treatment, fairness, and jealousy and adolescent adjustment: a moderated ındirect effects model. Journal of Child and Family Studies. 25(8), 2405-2414. https://doi.org/10.1007/s10826-016-0429-2 DOI: https://doi.org/10.1007/s10826-016-0429-2

Otrar, M., & Kurt Kaya, B. (2021). Marmara Kardeş Kıskançlığı Ölçeği kısa formu: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 53(53), 157-181. https://doi.org/10.15285/maruaebd.653473 DOI: https://doi.org/10.15285/maruaebd.653473

Qian, G., Li, R., Yang, W., Li, R., Tian, L., & Dou, G. (2021). Sibling jealousy and temperament: The mediating effect of emotion regulation in China during COVID-19 pandemic. Frontiers in Psychiatry, 12, 729883. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.729883 DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.729883

Sargın, A. (2015). Çocuklarda ruh sağlığı (3. baskı). Eğitim Yayınevi.

Sawyer, K. S., Denham, S., Denham, S., Blair, K., Blair, K., & Levitas, J. (2002). The contribution of older siblings’ reactions to emotions to preschoolers’ emotional and social competence. Marriage & Family Review, 34(3–4), 182–212. https://doi.org/10.1300/J002v34n03_01 DOI: https://doi.org/10.1300/J002v34n03_01

Saygılı, S. (2012). Çocuk psikolojisi (1.baskı). Nesil Digital Yayıncılık.

Seven, S. (2018). Çocuk ruh sağlığı (5. baskı). Pegem Akademi

Şipal, F. R., Yeğengil, C., & Toka, N. (2012). Okul öncesi dönemde aralarında yaş farkı olan ve ikiz kardeşler arasındaki kıskançlığın karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 3(5), 55-68.

Toker, A. (2022). Sosyal bilimlerde nitel veri analizi için bir kılavuz. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51(Özel sayı 1), 319-345

Volling, B. L., McElwain, N. L., & Miller, A. L. (2002). Emotion regulation in context: The jealousy complex between young siblings and its relations with child and family characteristics. Child Development, 73(3), 581–600. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00425 DOI: https://doi.org/10.1111/1467-8624.00425

Volling, B. L., Kennedy, D. E., & Jackey, L. M. H. (2010). The development of sibling jeaolusy. S. L. Hart & M. Legerstee (Ed.), Handbook of jealousy: Theory, research, and multidisciplinary approaches içinde (s. 387- 417). Wiley Blackwell. doi: https://doi.org/10.1002/9781444323542.ch17 DOI: https://doi.org/10.1002/9781444323542.ch17

Volling, B. L., Yu, T., Gonzalez, R., Kennedy, D. E., Rosenberg, L., & Oh, W. (2014). Children's responses to mother–infant and father–infant interaction with a baby sibling: Jealousy or joy? Journal of Family Psychology, 28(5), 634–644. https://doi.org/10.1037/a0037811 DOI: https://doi.org/10.1037/a0037811

Volling, B. L., Oh, W., Gonzalez, R., Bader, L. R., Tan, L., & Rosenberg, L. (2023). Changes in children's attachment security to mother and father after the birth of a sibling: Risk and resilience in the family. Development and Psychopathology, 35(3), 1404–1420. https://doi.org/10.1017/S0954579421001310 DOI: https://doi.org/10.1017/S0954579421001310

White, G. L., & Mullen, P. E. (1989). Jealousy: Theory, research, and clinical strategies. New York: Guilford Press.

Yazgan İnanç, B., & Yerlikaya, E. E. (2012). Kişilik kuramları (6. baskı). Pegem Akademi.

Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin.

Yiğen, E. (2005). Zonguldak il merkezinde yuvaya giden 3-6 yaş grubu çocuklarda kardeş kıskançlığının değerlendirilmesi (194304) [Yüksek lisans tezi, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Yuvacı, M., & Ceylan, Ş. (2024). Erken çocukluk döneminde kardeş kıskançlığı temalı resimli çocuk kitaplarına yönelik bir analiz. Akademik Platform Eğitim ve Değişim Dergisi, 7(2), 222–239. https://doi.org/10.55150/apjec.1448607 DOI: https://doi.org/10.55150/apjec.1448607

Yüksek Usta, S., & Köçer, G. (2022). Kardeş kıskançlığı ve kardeşe uyum sorunu yaşayan çocuklar için Bibliyoterapi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 6(1), 204–228. https://doi.org/10.24130/eccdjecs.1967202261382 DOI: https://doi.org/10.24130/eccdjecs.1967202261382